"Bir Fotoğrafı Anlamak" John Berger'den fotoğraftan fazlası!

   Yemin ediyorum 15 günde didikleye didikleye zor bitirebildiğim kitaptır. Daha önce Görme Biçimleri'nde benzer bir okuma deneyimi yaşamıştım ama bu daha başka. 

   227 S.lık kitap, yazarın genellikle bir fotoğraf&sergi&sanatçı hakkında yazılmış yazılardan mürekkeptir. Yazılar 2-3 sayfa olabildiği kadar 7-9 sayfa da olabiliyor. Berger'in canı nasıl isterse öyle yazılmış. Elbette yazının ekseni: ele aldığı fotoğraf. Bu çerçevede eksen için yazılanları fazla içselleştiremediğimi belirteyim. Ancak üstadın bakmak, görmek, Dünya politikası, siyaset, ideoloji (komünisttir kendisi), yaşam, insan hakkında konuya bağımlı olarak yazdıkları pek kalem harcattı bana (altını kenarını çizdiğim yerlerden:)). 

   Yazıları genellikle bu yan düşünceler için okumama karşın kitabı bitirdiğimde artık fotoğrafa çok daha farklı bir şekilde baktığımı anladım ve hafiften şaşırdım. Yoksa farketmeden bu sanatı anlar gibi mi olmuştum? Bilemiyorum ama kapak fotoğrafına bakarken neredeyse bir saate yakın zamanın geçtiğini anlamamışım (o da iyi fotoğraftır ama (W.Eugene Smith, "Cennet Bahçesine Yürüyüş"). 

   Sakin zamanlarda okunmasını öneririm.

"Füreya" Dönem Romanı.

   Kitap kulübü okumalarında olduğu için mecburen alıp okudum. Ayşe Kulin sevmiyorum, Osmanlı elitini de öyle (galiba elite alerjim var (biraz düşününce Kulin de elit)). Mecburiyetten başladım. İki boyutlu bir roman olduğundan 2 günde bitti. Dili akıcı, kurgu rahatsız edici (Atatürk'ün "piçkurusu" diye bir küfür ettiğini zannetmiyorum bir kadın için). Mecburen bitirdim. 

   Benim için ilk evliliğine libidonun ikinci evliliğine sosyal itibar ve rahatlığın neden olduğu, lükslerinden taviz vermeyen (her zaman ıstakoz pişirmeler), bir cahil köy kızına bile okumayı öğretemeyi başaramayan ancak seramik konusunda öğrenci yetiştiren (o konuda hakkı yenemez) bir Osmanlı elitinin uzunca sayılabilecek bir yaşam öyküsü. Yolculukta okunur. Bendeniz bir daha okunmaya değer görmediğimden (aslında ilk çıktığı en popüler zamanlarında bile okumaya değer bulmamıştım) birilerine hediye edeceğim.

   Canım sıkılmasın deyip okuyabilirsiniz.

Kitap kulübünde "kitabı kimin yazmasını isterdiniz?" diye soruldu. Cevap veremedim bana sıra gelmedi ama cevabım Latife Tekin olurdu.

"Mutluluğun Kazanılması" Farabi'den Aristocu Bilim Felsefesi

 

   Adına aldanıp öyle mutluluğa nasıl ulaşılır diye açıp okumayın, fena halde yanılırsınız. Farabi, 9.yüzyılda kimi şeyleri aşıp Aristoteles'e ulaşmış. Bunu nasıl İslam'a uyarlarım diye düşünmüş ve iş bu neşriyata bir giriş olarak başlamış. Sonrasında bu felsefeye ait şerhleri de yayımlanmış. Kafa yoranlar; "Aristotelesi anlamak Farabi okumadan mümkün değildir!" derler. 

   Latin yağmasında ortadan yüzyıllarca kaybolan Aristoteles eserleri, Farabi ve dönemin islam düşünürleri tarafından tercüme edilip yaşatılmış ve batının aydınlanmasında en önemli kaynak olmuş. Neyse; tarihi, malumatfuruşluğu bir kenara bırakıp bu küçücük (50 S.) ama çok hacimli (nasıl oluyor demeyin öyle bir oluyor ki!) hazineye bir göz atalım. 

   Alışıldığı gibi İş Bankası Yayınları, tercümeyi alanında çok yetkin bir isme yaptırmış. Sadece çeviri değil içerik hakkında da birikimi geniş, yetkin bir isim. Çevirmenimiz Ahmet Arslan (kapakta akademik titri yok (profesördür kendisi)) 27 sayfalık bir önsözle eserin çok şükela bir sunumunu yapıyor. Bilimlerin ve erdemlerin tasnifini ve kurallarını belirliyor. Sanatlar da cabası. Sanat derken aklınıza müzik, resim falan gelmesin ilginç sanatlar sözkonusu (misal zenginlik sanatı, yöneticilik sanatı, yaşama sanatı vs.). 50 sayfalık risalede Farabi size bir el aleti veriyor. Yüzyıllar öncesinden gelmesine karşın kullanımı olmazsa olmaz ve çok gerekli bir el aleti. Atölyede tornavida, mutfakta bıçak gibi bir şey. Herşeyde kullanabilirsiniz (hayır kullanmalısınız (allen anahtarla vida açılmaz, rendeyle patates doğranmaz). Öylesine değişmez kurallar ki: her bilimsel ve ahlaki durumda uygulanabilir. Farabi burada bilim ve ahlak bağdaştırması yapmakta ancak bundan bahsetmek çok daha uzun araştırma ve açıklama gerektireceğinden pas geçmekteyim.

   Fakir, felsefede biraz kötüdür. Somut örneklem olmayınca tahayyülde sıkıntı yaşıyorum. Maalesef kitabın ana bölümlerinde tekrar tekrar okumak zorunda kaldığım yerler oldu. O halde bile düşünceyi ancak ucundan yakalayabildiğimi hissettim. Buna mukabil özellikle sonlara doğru Aristoteles felsefenin dine uyarlanması konusunda Farabi'nin çok akılcı çıkarımları pek ilgimi çekti. (misal S.45. "sonuç olarak felsefe, zaman bakımından dinden önce gelir."). Benim daha önceleri yaşadıklarımdan ve eğitimimden çıkardığım sonuç (din inanç, bilim bilmektir. bunlar ayrı şeylerdir) taa 9.yüzyılda çalışılmış. Bu rasyonel çıkarımlar nedeniyle Hüccetül İslam İmam Gazali tarafından "kafir" olarak yaftalanmış garibim Farabi. Muallimi Sânilikten kafirliğe. Yaftalayan da dinde aydınlanmanın önünü kesen dogmatik bir kişilik. Neyse bunlar teologların bileceği şeyler. Sizler: ben niye varım? niye bu hayatı yaşıyorum? amacım ne? türü sorularla cebelleşiyorsanız ve azıcık soyutlama yeteneğiniz varsa alın bir okuyun. 

   Ezcümle, bendeniz Farabi'yi pek sevdim. Başka yazdıkları da okunacak mecburen. 

"Akıl Almaz Olanı Anlatma Girişimi"

   133 sayfalık, kısa sayılabilecek bir roman. Sinopsisi (ne işim olur sinopsisle? (üstelik bir de yanlış kullanıyorum!)) kısa konusu ilgi çekici.

   AG Larsen'in süpersonik bir hayatı vardır. Şımşıkırdak yüksek düzey bürokrat mimar (kaldı ki Norveç memurları yaratıcılıklarını da işlerine katabiliyorlardır), çok kültürlü, onu seven güzel bir eşi, dünyalar tatlısı küçük bir evladı vardır. Hayat adeta bayramdır. Ama anlam bunalımına giren AG, herşeyleri ardında bırakıp kendi ütopyasının gerçekleştiği, projesini çizdiği yeni nesil sosyal konutlara taşınır. Burada da umduğunu bulamaz başlarda ama sonra karşı komşusu olan aileyle bir yakınlık kurar. Olaylar gelişir. 

   Norveç; bizden (ve dünyanın bir çok kesiminden) farklı bir paradigmaya sahip. Kimi konularda küçük bir çocuk yahut kayserili açıkgöz bir tüccar gibi düşünüyorlar. Buna mukabil, dürüstlük, pratiklik ve duygusal derinlik konularında (genelleme yapmayayım) benden daha ileriler. 

   Kitap ilk başlarda beni içine çekmedi. Ortaları geçtikten sonraysa (hem kurgusal hem de düşünsel ivmeyle birlikte) kaldığım yer hiç hatırımdan çıkmadan devam ettim ve bitişi soluksuz yaptıml

   YKY Ankara Kitap Günlerinin Mart kitabı beni hayalkırıklığına uğratmadı. Dersler değil de edebi ve düşünsel hazlar aldım. Biraz mesafeli ve soğuk olmasına karşın (norveç usulü) bir daha okunacak. Öneririm yani! 

"Cadı" Hüseyin Rahmi'den Ruh ve Batıl İnançlar üstüne.

   Kocasının ölümüyle dul kalan Fikriye Hanım, küçücük kızı ile el elde baş başta kalır. Dayısının himayesine sığınır. İşgüzar yengesi hemen çöpçatanlığa başlar, uygun bir aday da bulur. Nedir: müstakbel damadın merhum zevcesi hortlamıştır. Hortlamakla kalmamış yeni gelinlerin kimini dört kolluya bindirmiş, ekserisini de koşarak uzaklaştırmıştır. Olaylar gelişir.

   Hüseyin Rahmi gerektiğinde tam bir demagog. Şükür ki (üstelik yaşadığı dönemde) akıl ve bilimin ipini hiç bırakmamış. Karşı düşüncelerde olup bunu yapsa, çok daha büyük kitleler tarafından pek yükseklere çıkarılır, putlaştırılırdı (linç yememek için örnek vermiyorum).

   Bilimsel ve endüstriyel aydınlanmanın yaşandığı o çağlarda bu hayalet&cadı (kitapta korkanların verdiği isimle "muhterem ruh") tanımlamasına karşı çıkanlar aynı bendeniz fakirin argümanlarını (mantık&bilim&akıl) kullanarak "safsata" sınıfında değerlendiriyorlardır. Buna karşın gulyabanimiz mendebur işlerine tamgaz devam etmektedir. Yetmemekte; spiritüalizmle uğraşan (bilimsel yöntemleri safsataya uyduranlar) da karşılarında gayet sağlam gerekçelerle çıkıp, durumu anlamlandırmaktadırlar. Kimi zaman açıklanması imkansız ama ayan beyan zuhur eden kanıtlar da cabası. İtiraf edeyim bazen beni de inandırmayı başaran ilginç sayfalardır bunlar.

   Kitabın konusundan azade olarak bu tartışmaların beni daha çok içine çektiğini söylemeliyim. Ruh var mıdır yok mudur? İşte sinirbilimin üzerinde günümüzde cevap aradığı bu ve buna benzer soruları, üstat taa 1912'de sormuş. Bir cevap vermemiş ama sonunu güzel bağlamış. Öneririm efendim! 

"Pir-i Lezzet" Koku ve tadın gücü.

 

   Osmanlının sonlarına doğru, başkent İstanbul, tüccar Zümrützâdelerin konağında ağır bir yemek daveti. Önemli misafirin en sevmediği şey ise pırasa. Son yemek olarak ne servis ediliyor? Elbette pırasa. Olaylar gelişir.

 Fakir güzel yemek sever, birazcık da yapmaya çalışır. Günümüzün trendy (ne işim olur trendiyle?) çok kullanılan deyimi "gurme"yi de hiç sevmez. Mis gibi "şikemperver" varken! Üstüne üstlük çok zedelenen ve üzerinde hala çalışılan kokusal hazlara da pek düşkündür. (niye kendimden üçüncü şahıs olarak bahsediyorum bilmem!). Bu yüzden mesela Suskind'in Koku'sunu birkaç yılda bir açar okurum. Herhalde sayın Ersin'in kitabını da aynı istikbal bekliyor. 

   Adı hiç anılmayan bir aşçıbaşı. Meslektaşlarından ayrıldığı önemli özellikleri var. Kitap ilerledikçe baş karakterin nasıl olup da böyle olduğunu anlıyoruz. Birçok özelliğiyle fantastik roman olarak nitelendirilebilir. Bir yudum yemek tatmakla insanın tamamen manipule edilmesi biraz hayal gibi geliyor. Nitekim haseki sultan bundan daha kuvvetli bir motivasyonu sonlara doğru açıklıyor. Buna katılıyorum işte. 

   Temelde bir aşk hikayesi ancak daha sonraları işin içine intikam ve neredeyse bir tutku da giriyor. Arka plan mutfak. Kimi zaman bir gemi kamarası, kimi zaman matbah-ı şahane ama başrolde kokular, lezzetler, yemekler var. Üzerinde çalışılmış bir metin. İyi bir araştırma yapılmadan o kadar detay yazılamaz. Üslup akıcı, kurgu oyuncaklı, dili temiz, betimlemeler başarılı (kimi zaman tarifleri koklar, tadar gibi oldum). 

   Kitap kulüplerinin kitapları biraz depresif ve yoğun oluyor. Zihni, muhakemeyi zorluyor. Bu anlarda polisiyeye ve fantastik romanlara yöneliyorum. Böyle bir dönemde, iki günde bitiverecek kadar hızlı akıyor. Bu arada sonu da pek güzel bağlanıyor. Sinemadan benzetmek gerekirse bir Tarkovsky değil ama Spielberg işi gibidir. Alt mesajı, ana mesajı besbelli ama işlenişi çok çekicidir.

   Ben kütüphanemde gözönünde bir rafa kaldırdım. Öneririm yani. 

 

"Çatı Katı" Dikkatle Okunmalı!

   Uzunca olmamasına karşın iki haftadır masamda. Adını bilmediğimiz baş karakterin tuttuğu bir günce. Kronolojik akış takip etmiyor. Güncel diyalog yok (sadece geçmiş zamanın kısaca özeti). Kimi önemli durumlar&sorular var (gelen mektupların içeriği, kimden geldiği, nasıl sağır olduğu, nasıl iyileştiği, sonunda ne olduğu, sorular, sorular...). Bunlar öyle yekten faş edilmiyor. Sabır ve dikkatle okursanız bir çoğunun cevabı metinde var. Çok kuvvetli bir öz bilinç ve dış bilinç, ortalamanın çok üstü bir algı ile yazılmış, öyle de okunsa iyi olur.

   Murakami okumalarında bana olur: bir bölümden sonra ister istemez bir sakinlik, durağanlık (adeta bir dervişlik hali) zuhur eder. Bunu, bir nehrin kıyısında oturup sakince izlemeye benzetirim. Bunda da biraz gayret gösterdikten sonra ona benzer haller oluyor. Ancak bu metinde Murakami kitaplarının aksine sıra dışı bir gerçeklik yok. Bildiğiniz takır tukur gerçeklik var (ben mistisizm ile rasyonelizm benzetmesi yaptım, siz doğu ile batı benzetmesi yapabilirsiniz, sakil durmaz). Bu gerçeklik; kimi zaman oldukça sert ve yutması zor olduğundan (açık konuşayım) "aman nerde kalmıştım" diye kitaba sarılmalarınız falan olmuyor ama bir şekilde kendinizi geriye de çekemiyorsunuz. O yüzden ancak 15 günde bitti, iki gün sonraki kitap kulübünün toplantısına yetiştirebildim. 

   Bu arada kitap kulüpleri ile ilgili bir düşüncemi paylaşayım. Üç kitap kulübüne üyeyim. Ayda bir toplanılıyor. Hepsi de kendi alanlarında yetkin insanların oluşturduğu hem içerik hem de sunuş açısından dolu dolu kulüpler. Ama böyle yapınca sadece kulüpler için ayda üç kitap okumak zorunda kalıyorum. Bunlar öyle eğlence için okunan kitaplar da değil. Hepsi, özenli bir okuma ve anlama, sindirme süreci istiyor. Böyle sayıca çok olunca kendime aldığım kitapları okumayı erteledikçe ertelemişim (Memoria-Şebnem İşigüzel, Pir-i Lezzet-Saygın Ersin, en azından üç HRG romanı kitaplığın okunacaklar gözünde bir aydan fazla süredir kuzu kuzu yatıyor). 

   Sizleri bilmem, fakir için okumanın 2 pozitif faydası vardır. Bir şeyler öğrenip hazmetmek ve günlük hayattan kaçabilmek için zihni boşaltmak. Birincisine çok zaman ayırınca ikinciyi boşlamak zorunda kaldım. Bu da uykularımı kaçırmaya başladı (İşleyen zihni durdurmaya çalışmak zor!). O yüzden bu ay kulüplerin birini pas geçtim (onun kitabı daha önce okumuştum (Hesabım Var-Onur Ünlü), diğerinin kitabını okumadan sunuma gideceğim (hiç yapmadığım birşey). Sadece birine hakkını verdim. O da yarından sonraki gün. Neticede belli bir sayıdan fazlası faydadan çok zararlı (en azından benim için).

    Çatı katını öneririm. Ama sakin zamanlarda okunur, öyle yolculuk kitabı değildir! 

"Canvermezler Tekkesi" Kadim Vampirler!

   İş Bankası Yayınları güzel şeyler yapıyor. Adı duyulmadığı için bilinmeyen ancak bir dönemin tanınan yazarlarını gün ışığına çıkarıyor. Bu güncede yazdığım kimi kitaplar böyledir. 

   Roman, döneminde İleri gazetesinde tefrika edilmiş (arkası yarın şeklinde bölümlerle yayımlanmış). Yıl 1921. Bir girdi yapayım: memleket elden gitmiş, bağımsızlık savaşı veriliyor sen canvermezlerle uğraşıyorsun Selim Bey!

   Ali Nail Bey, karadenizde batan gemilerine yardım eli uzatmak için Kilyos'a süvari olarak revan olur, yolunu kaybeder. Gotik bir atmosferde bir eve sığınır. Olaylar gelişir.

   Canvermezler (kan emme gibi önemli bir detayı atlarsak) bildiğiniz vampir. Edebiyatımızın ilk gotik romanı olarak nitelendiriliyor elbette bizim usül bir gotiklik var (oldukça alaturka). Lakin bu süreçte okuduğum zorlu romanın arasında bir mola için 2 günde bitiverdi (112 S.). Dönemin ruhunu merak edenlere öneririm.

"Tomas Nevinson" Zor!

   Bir süredir elçilik görevlisi olarak sakin bir hayat süren Tomas, aktif saha faaliyetlerindeki patronu Tupra'nın oltasına gelir. Küçük bir kentteki üç kadınla yakınlık kurar ve birini teşhis edip hesabının kesilmesi işini kabul eder. Olaylar gelişir. 

   YKY Kitap kulübünün önerisiydi. 6 Ocak'ta başlamışım, dün bitti. İlk bölümleri geçince "hımm dedim, bunu bitirmek zorlu olacak". Yamulmamışım. Kitap güzel ama bir şekilde hem dikkatinizi düşürmemeyi hem de çok çetrefilli birtakım tespitleri, halleri aktarmayı başarıyor. Konuya yapışıp ahkam kesilmese 525 sayfa değil 200 sayfada kesilebilir. Ancak Marias kimi zaman 15 dakikalık bir konuşmayı üç bölümde yazmayı seçince elimi kolumu bağladı. Bir yandan konuyu, akışı merak ediyorum. Kimi bölümlerde hayat hakkındaki tespitlerine katıldığım yerler oluyor bunları kaçırmak istemiyorum. İstisnasız tüm bölümlerde bir araba tarihi ve siyasi bilgi de aktarılıyor. Kendi adıma bunlarla ilgilenmedim ancak diyaloglardaki bir cümle 3 sayfalık bir fasılı kapsıyor, kimisi malumatfuruşluk kimisi de bilgelik (kendi meşrebine göre) düzeyinde olduğu için geçip gidemiyorsunuz. 

   Neticede akşam olduğunda "acaba nerede kalmıştım?" diyerek koştura koştura kapağını açacağınız bir roman değil. Buna karşın, 2 gün açmasanız zihni rahatsız ediyor. Evet! keçiboynuzu (ama taze ve tatlı bir keçiboynuzu) yemek gibidir. Siz bilirsiniz yani.

"Örümcek Burgacı" Canıgüz'ün son romanı.

 Yayımlandığını duyar duymaz aldım. Masamdaki kitapları yavaştan okurken, o bir kenarda durdu. Kapağı Kutlukhan Perker çizmiş, görür görmez anladım (pek severim). Yeni yılda okuyacağım, yılın ilk yazısı güzel olsun dedim. Bekleyemedim, yurtdışı (üstelik oldukça hareketli bir rotalı) yolculukta okunur diyerek bir kaç gün önce başladım. Yazarın uzunca süredir yeni romanı çıkmıyor, alperkamuların tadı hala damağımda. Motivasyon kuvvetli yani. Kendime hedef de koydum: bir haftadan kısa sürede bitirilmeyecek diye. Evet bir haftada bitti. Ancak kendimi frenleyerek değil!

   Stan LaFleur, yeni düzen sayesinde sayılı günü kaldığını öğrenen varoluşçu bir dedektiftir. Önüne geliveren bir davayı alır, dünyanın kaderinin bağlı olduğu büyük bir komplonun içine çekilir. Olaylar gelişir.

   İlk yüz sayfa gayet güzel ilerledi. Anakronik bir 70'ler arka planı. Büyük savaştan sonra düzen bildiğimiz düzen yerine acilen günümüzün biraz daha farklı bir yerine kaymış. Pi sayısının küsuratının silinmesine bir hayli güldüm ama yalan yok! Baş karakter şükela, yan karakterler de fena değil. Daha önceki serilerde olduğu gibi fosforlanacak, altı üstü çizilecek yerler fazla değil. Akış heyecanlı. Ancak ortaların sonlarına doğru son yüz sayfa bir türlü fakiri içine alamadı. Haliyle apar topar değil, yavaştan bitti 312 sayfa. Anladığım kadarıyla bu bir seri olacak. İkinciye alırım ama o da böyle çıkarsa 3ncüyü almam.

   Hayranları sevebilir, ilk kez okuyanlara alışması zor gelebilir. Kulunuz ise ne önerir ne de önermez. Paşa gönlünüz bilir.

"Saf - Suya Anlat" İsmail Güzelsoy'dan Zamansız Roman.

   Bay Güzelsoy'un kitaplarına aşinaydım. Her nasılsa (gaile, dünya telaşesi) uzaklaşmışım. Son kitabını rafta görünce hemen aldım. Baktım önce kısaca. Selçuklunun fetret dönemi (döneme ilişkin çok belirgin tarihsel kerterizler yok), alışılmadık isimler, kimi felsefi satırlar. Aman dedim, önce kitap kulüplerinin ödevlerini bitireyim. İnsan böyle hatalar yapıyor işte!

   Nasolsa güzel değildir diye başladığım kitap beni benden aldı. Subala adındaki bir karakterin yol güncesi. Anadolu'nun içinden Semerkand'a uzanan bir kervan yolu (tesadüf ki aylar önce de Semerkand'daydım!). Subala çok donanımlı (yaysız ok atabiliyor, müzikle insanları esrikleştirip, uyutabilip, ağlatabiliyor, yazıyı bir haftada, konuşmayı da çok kısa sürelerde öğrenebiliyor) ancak saf. Hissettiklerinin ne olduğunu bile yeni öğreniyor. Dünyaya 17-18 yaşlarında gelmiş çok bilgili bir bebek sanki. Böyleyken 7'den başlayıp sıfıra doğru ilerleyen kitabımız (sıfır önemli!), güncel insanın birçok sorununa cevap veren (elbette yazarın meşrebince) hikmetlerle ilerliyor. Çabucak bitti. Altını çizecek kadar oyalanmak istemediğimden hiç sevmesemde sayfaların kulaklarını kıvırmıştım. Kıvrık kulakların okunması, lugat karıştırılması, yapay zekaya veri kontrolü yapılması derken ikinci taslak okumayı da yaptım şükür. Yazarın şurada yaptığı söyleşiyi de izleyince kronolojik olarak yeniden başlayarak raflarımda olmayan kitaplarını edinmeye başladım. 

   Kitaba dönecek olursak: kitap roman olarak gayet çizgi üstü. Serim, düğüm, çözüm gibi klasik sıralamalar vardır yahut yoktur demek için roman olarak bir kez daha okumalıyım. Açık söyleyeyim: kimi bölümleri kendimle pek içselleştirdiğim için hikmet kitabı gibi de okudum. "Aaa" dedim "ben bunu böyle yapıyordum ama niye yaptığımı bu kadar iyi bilmiyordum" . Söyleşinin sonunda romanın devamını yazmayı planladığını söylüyor. Ömrüm olursa bekleyeceğim, okuyacağım. Öneririm yani.

"Yunus Emre - Hayatı ve Bütün Şiirleri" Abdülbaki Gölpınarlı'nın Titiz Çalışması.

   Yunus Emre, eli kalem tutan çoğunluğun bildiği bir isim ama bu kitabı okuyanlar fazla yoktur sanırım. Abdülbaki Gölpınarlı çok önemli bir edebiyat tarihçisi ve şarkiyatçı (sonradan ubıh olduğunu da öğrendim anne dedem gibi). 51 yıllık bir çalışmanın sonucunda (1930'dan 1981'e) bu kitabı derliyor. Yunus'a ait olduğu kesinleşen tüm şiirler, Öğüt Kitabı ile hayatı gayet didaktik bir üslupla meraklısına aktarılıyor. 1981'den bugüne 18 baskı yapmış (en azından benim aldığım o edisyondu). Yunus, 13.yüzyılda yaşamış (hepi topu 53 yıl kadar), Anadoluda karışık bir güç savaşı ve dengesizlik hali varmış o zaman. Ne ki; gayet anlaşılır bir Türkçe ile yazmış eserlerini. Osmanlıca denilen köksüz ve aşure (gerçi aşure de güzeldir) gibi bir dili okumak için bayağı ders almanız gerekirken, Yunus'un yazdıklarının çoğunu anlayabilirsiniz. 

   Sorun şudur: sizler ve bu kitabı devirinceye kadar bendeniz; Yunus'un modern zamanlarda vitrine çıkarılan halini biliyoruz. Kitap neredeyse bir yıldır yatağımın başucunda. Sayfa sayfa ilerleyerek yaptığım okumalarda ikrah gelince bıraktım öylece. Rastgele sayfalar açıp okuyup düşünüyordum. Ne zaman ki: "a ben bunu daha önce okumuştum" demelere başladım kütüphane rafına geçti. Dine çok yöneldiği zamanlarda yazdıklarını ardarda okursanız biraz baygınlıklar verebilir (bana verdi). Buna mukabil onların içinde de tekrar okunacak ve üzerinde düşünülecek inciler vardır. Eğer edinirseniz sayfa sayfa ilerleyerek okumamanızı, benim yaptığım gibi okumanızı öneririm. 

"Amat" Her Okumada Ayrı Haz!

   Kimbilir kaçıncıya alıp, okuyorum. Rafta durunca kitapsever arkadaşlarıma okumaya veriyorum, onlar da çok sevince (gizli bir bencillik var bünyede (en azından kendimce öyle diyorum) ) hediye ediyorum. Bu, ilk okumamdan sonra aldığım 5 ya da 6ncı kitap. Bu kez cimrilik edip (yaş ilerleyince insan cimrileşiyormuş) bırakıcam diğer uzun İhsan Efendinin kitaplarının yanına temelli (gerçi iyot kokusu hastalığını kapmış bir arkadaşıma okumaya vericem önümüzdeki hafta, beğenirse yine hediye ederim (sen iflah olmazsın arakolpa!)). 

   Her okumada ayrı hazlar alıyorum. Son okumamdan sonra yelken faaliyetlerim hızlanmıştı. Haliyle üç direkli bir kalyonda geçen romanın hem denizcilik terimlerini hem de manevralarını daha iyi kavrayabiliyorum. Fazla hacimli olmamasına karşın (239 S.) içinde nice hazineler vardır. Misal: bu kez Enbiya 81.ayeti (kaldı ki onun yazıldığı kitabın da defalarca mealini okudum, tefsirleri karıştırdım) ilk kez bu kadar dikkatimi çekti. Pisagor'un (üstad tayfaya fisagor diyor (aynı aristatalis gibi)) zaman kavramının döngüselliğini (gayet de satirik bir üslupla) aktardığı sayfalar buna keza (neticede kehanet hatırlamaktır diyor üstad). Yazarımızın alıntı yaptığı kişilerin evlere şenlik lakapları (kılbaz, ölügözlü, buhur mütevellisi vs.), isimleri, her küçük ayrıntının zihinlere takla attıran ve güldüren küçük tarihçeleri, renkler, kokular, tatlar; fakiri kendinden geçiriyor. 

   Tek yadırgadığım: son 50 sayfada herşeyin çok hızlı gelişip alelacele bir paket yapılır gibi gelmesi. Bu; herhalde kitabın bir türlü bitmesini istemediğim içindir diye düşünüyorum. "Gülün Adı" kesafetinde bir şey olsaydı da uzun uzun okusaydım diye geçiriyorum içimden. Neyse ki atalarımız kitaplık diye birşey icat etmişler. Duruyor, yine okunur. 

Blog yazmanın bitmesi!

    Blog yazmak cançekişiyordu da yavaştan öldü galiba. Takip ettiğim yazarlar uzun zamandır yazmıyor. Okuma listem neredeyse altı aydır sadece benim yazdıklarımla dolu. Adetimdir: bir yere gitmeden önce couchsurfingdeki yerel ahbaplardan bilgi almanın yanısıra blog yazılarını da bir okurum. Nedir: yazmak zor bir eylemdir. Bir yeri yazacak kadar çok sevdiyseniz yazdıklarınıza güvenirim. Bunun da ayrımını yapmak yıllarımı aldı. Herkesin beğenisi, beklentisi, ateşleyici faktörü farklı çünkü. Bulursam değmeyin keyfime. Didikler işime yarayanı programıma alırım. Şimdiye kadar beni hiç zorda bırakmadı bu yöntem. Turist tuzaklarından uzak kalıp bir yerin ruhunu daha iyi anlamama neden oldu. Sadece o değil kitap, hayat, mekan, film önerileri de aldığım oldu. 

   Şu hayatın kendisi dahil olmak üzere herşeyin sonu var. Buranın da sonu geldi demek ki. Hazin! Modern zamanlarda insanların zamanı hem çok kıymetli hem de bu kıymetli zamanlarını çöpe harcıyorlar. Her bilgi, her veri; çok kısa ve hızlı olmak zorunda. Beynimiz daha bu verileri işlemek için o kadar hızlı değil, entegrasyon 1 iki kuşak alacak. Şimdiki gençler bunun üstesinden geliyor yavaştan. Ama hazmetmek ve içselleştirmek konusunda oldukça zayıfız. Yahut ruhumuz beynimize yetişemiyor. Bilemiyorum Altan! Neticede başta gördüğünüz logolar galebe çaldı.

   Ben bunları kendime yazıyorum. Yıllar sonra okuduklarımın, izlediklerimin, gezdiklerimin neler olduğunu hatırlamak ilginç bir deneyim oluyor. Kitaplığımda tuttuğum filmleri, arşivimdeki filmleri, albümümdeki gezi fotoğraflarını on yıllar sonra incelemek. O dönem nelere dikkat ettiğimi, şimdiki perpektifimle karşılaştırmak; ufuk açan, aydınlatan bir şey. O yüzden yazmayı bırakamam. Ayrıca okuduklarımı bir kişi dahi okuyup önerilerden faydalanırsa bana artı değer olur. Öyle çok okunmak (ve hatta hiç okunmak), tanınmak gibi bir derdim yok, ölümümden bir 20-30 yıl sonra bu dünya üstünde hiç var olmamış gibi olacağımı biliyorum (acı ama neredeyse herkes için geçerli bu). Kendime yazmak hoşuma gidiyor. 

   Bu mecra bir iki yıla gümler. Bunun üstesinden nasıl gelinir diye bir yardım alıp gerçekleştirmeyi ertelememem gerekiyor. Haydi hayırlısı!

"İsveç Kibritleri" Dönem Romanı.

 

   Kitap kulübümüzün bende çuvallayan ayın kitabıdır. Yazarımız çocukluğunun sokağını bir çocuğun gözünden anlatıyor. Acaip ayrıntılarla dolu. Fransa'da pek popüler ve çok satılanmış. Heyhat, kitap benim için başarılı bir dönem mekan romanı olmaktan fazla bir şey değil. Eğer o dönemi merak edip (30'lar Monparnas) okusam ilgimi çeker de, hiç ilgi duymuyorum. İlk bölümlerden sonra baktım acaba uzunca bir dönemi mi kapsıyor diye. Ortalarda, sonlarda Olivier hiç büyümüyor. Sadece 10 yıllık bir fotografi ile bir sokağın anatomisi veriliyor. Bu da fakire uymuyor. İlk bölümden sonra hızlı okuma ile 3 saatte bitirdim, kitap kulübümdeki başka bir arkadaşıma hediye ettim. Velev ki 70 yaşına yakın bir Parizyen değilseniz ilginizi çekmez efenim.  

"Ateşli Silahlar ve Bilardo" Afili Filintalar Tarzında Yaşadığımız Hayat!

   Bir arkadaşım elime tutuşturdu, hoşuna gidebilir dedi. İnsanın okuma zevkini bilen arkadaşları olması ne güzel. 

   Necip Fazlı kaybedendir. 30 yaşına varmış, mecburi hizmet sevgilisi var, motor kurye ama ehliyeti yok, 6400 lirası var, kirasını verince eline birşey kalmıyor, Sultangazi'de yaşıyor, abisini kıskanıyor (abisi varoş kralı, yavaştan yırtıyor), ideali pahalı otomobillerde (sadece mercedes ve bmw var onda) müzik zevkini yoldan geçenlere de yansıtmak. Yavaştan kaybeden olduğunu ayıyor ve bilinç kayması yaşıyor. Alter egoları onu bu hayattan çıkarmakla kalmayıp gusto oluşturuyorlar (artık aston martine binip makalın içiyor). Bir noktadan sonra alter egolar çoğalıyor, tutulduğu güneşin alter egosuyla dahi müşerref oluyor. Olaylar gelişiyor.

   Bonomo'nun ilk romanı olmasına karşın hiç bir acemilik sezmeden okunuyor. Daha ilk bölümden itibaren fakiri içine aldı. İki günde (iş günü, uykudan feragat ederek) okundu ve bitti. Arkadaşıma verip kendime ayrıca alacağım, rafta dursun arada okurum. Afili Filintaları bilen bilir. Hah işte onların tarzına çok yakın. Hem çok şükela karakter betimlemeleri hem bombastik sosyal tespitler, hem de psikolojik analizler var. Kullanılan dil akıcı, kurgu doludizgin, diyaloglar güncel ve sokaktan (her türlü sokak var, sultangazi de, etiler/ulus da, tahtakale de). Ben severek okudum, öneririm...

"Kokotlar Mektebi" Hüseyin Rahmi'nin Kaleminden Dönemin İlişkileri.

   Hüseyin Rahmi'nin en uzun sürede okuduğum romanıdır. 

   Altını üstünü çizdiğim, üzerinde düşündüğüm, bölümü bitirince kaynak yokladığım lugat karıştırdığım bölümler ganiydi. 

   Bazı şeyleri önceden yazmam gerek. Kokot; her ne kadar bugün pek bilinmiyorsa da dönemin eskort hizmetine verilen isim. Konumuz ilginç. Fransa'dan Bab-ı Âli'ye gelmiş bir fahişe eskisi, yaşının ilerlemesi üzerine (mihrap ve aura yerindedir ama) bu yola düşmüş kızlara "bari işlerini doğru dürüst yapsınlar" mottosuyla bir mektep açar. Kağıt üstünde "barınma yurdu" olarak görünen yerin, kendi meşrebine göre mantıklı ve ulvi bir amacı vardır. Bunu kalem efendilerine de anlatmak amacıyla, dönemin ünlü bir yazarına gider ve olaylar gelişir. 

   Üstad burada yazarın tarafından ve oldukça ortodoks bir gözle bakıyor şeylere. Ancak karşı tarafın argümanlarını o kadar akılcı ve gerçekçi bir şekilde açıklıyor ki kimi zaman "acaba HRG karşı tarafın savlarını mı destekliyor?" diye geçiriyorsunuz aklınızdan. 

   Teşrih masasına yatırılıp didiklenen asıl şeyler: evlilik, ilişkiler ve bunların sürdürülebilirliği olmasına karşın üstadın yaptığı kimi tespitlerin günümüzde de "yazılmayan kural" olarak yaşadığını görünce; metnin zamansızlığını daha iyi anlıyorsunuz. Bu tespitlerin kadınlar için olanları derin bir gözlem ve içselleştirme gerektirir. (uzunca bir parantez açalım. Yazarımızın hayat tarzı hakkında elan yapılan bir gözlem "hımm bu kişi gizli eşcinsel olabilir" dedirtir. Birçok dedikoduya karşın bu konuda herhangi bir açık, ifşa, eylem olmamıştır. Buna karşın belirtelim ki, usta münzevi ve yalnız bir hayat sürmüştür. Dönemin genelgeçer toplum kurallarına aykırı olarak evlenmemiştir. Dantel örmek, güzel yemek yapmak, reçel kaynatmak, turşu kurmak en bilinen hobileridir. Elbette bunlar bir kişinin cinsel tercihlerini yansıtmaz ama milletin ağzı torba değil işte! Bir de kadınların dünyasını kadınlardan iyi bilir ve yazar). Erkekler hakkında detaylı değildir tespitleri ancak hepsi de doğrudur (belki de erkek cinsi o kadar derin değildir). 

   Sadece bunlar için dahi açın okuyun, pişman olmazsınız. Bir de yazmak ihtiyacı üzerine küçük bir alıntı yapıyorum aşağıya. Pek hoşuma gitti.

"Yazayım mı, yazmayayım mı? Bu sorunun burgusuyla kaç gündür beynim oyuluyor. Su yasak ateşli bir hastalığın hararetiyle yanıyor gibiyim. Önümde hokka, kalem, kağıt, tıpkı kesme billur bir bardak içinde buğulanmış buzlu su gibi duruyor. Bu su zehirli de olsa susuzluğumun şiddetine tahammül edemeyeceğim. Bardağın içindekini son damlasına kadar kanımın yangını üzerine boşaltacağım. Buna meslek humması derler."

Sait Faik de "yazmasaydım, deli olacaktım" der. Zor işler vesselam!

"Öngörülemeyen Bir Dünyada Yaşamak" Hap Gibi.

   Frederic Lenoir bir düşünür. Bu risaleyi de (57 S.10 Bölüm) covid döneminde yazmış. Adeta bir köşe yazısı uzunluğundaki bölümler ağırlıklı olarak salgın döneminde ruhsal olarak zora düşen hassas ruhlara yönelik kaleme alınmış. Buna mukabil; kötü adam rolünden salgını çıkarıp başka bir zorluğu koyarsanız yine işe yarar tavsiyeler. Bu zorluklar yaşadığınız anlam&varoluş krizi olur, duygusal travma olur, kayıp olur. Hangi zorluğu oturtsanız, sakil durmaz. Özellikle S.25'de "Yavaşlamak ve Anın Tadını Çıkarmak" bölümü; modern zamanlara uyum sağlamış her insanevladının işine yarar. Kuru bir akademik üslubu yok. Alıntıları çok değişik kaynakları içeriyor (Epiktetos da var, Niçe de, yakın tarihli gazete haberleri de). Tek eleştirim kimi paragraflarda sadece Fransa için yazılmış hissi veriyor. Ben kitap rafında kolayca görebileceğim ve ulaşabileceğim bir yere koydum. Özellikle benim gibi balık hafızalı kitapseverlerin ara ara bakıp rastgele bir iki bölüm okumaları bile iyi olur.

"Reçeteye Mizah Ekledim" Gülerek Ağlamak yahut Ağlayarak Gülmek!

   "Damdan düşenin halini, damdan düşen anlar" demiş büyüklerimiz. Ancak işin aslı öyle değilmiş dedirten kitaptır. Yazarımız, kötü bir dönem yaşamış, mücadele edip üstesinden gelmiş. Bu süreçte başrolde olan faktörü de (mizah ve gülebilme yeteneği) satırlarına yedirip bunu; okuduğunuzda su gibi akan bir üslup ve kurgu ile 190 sayfada aktarmış. Nereden bakarsanız bakın, kanserle mücadele ancak yaşayanların ve yakınlarının eksenlerini sarsan bir süreç. Bunun herkese hitap edecek bir şekilde aktarılması marifet. Öncelikle; bu yıldırımın vurduğu insanlar ve yakınlarına öneririm. Olumlu düşünmenin ve gülebilmenin sonunda galip geleceğini hissetmek isteyen okurlar da gönül rahatlığıyla edinip okuyabilirler (kitabın yazar telif geliri, kanser hastalarına bağışlanıyor).  

"Efsuncu Baba", Astrolojiye, Paranormale İnananlara!

   Üstad bu kez fal, büyü, remil ve batıl inançları teşrih masasına yatırmış. Babadan kalan servetini bu yolda çarçur eden, batıl inanışları olan birinin ömrünün kısacık bir kısmını okuyoruz (77 S.). Üslup ve kurgu her zaman alışkın olduğumuz HRG tarzı. Başladınız mı bitirmesi bir oluyor. Levent Kırca skeci izler gibi okuyorsunuz. Ancak bu laylaylom sayfaların arasında pek güncel tespitler de var. Özellikle kapanış son sözünün son iki paragrafını, romanın zamansızlığını hatırlatmak amacıyla aşağıya alıyorum. Kısa bir yolculukta dahi okunur, biter.

   "Henüz çoğumuz hayatın özünü anlamayarak havada saadet, kuyu dibinde cennet arayan, birbirimizden keramet bekleyen, boş şeylere kapılan, vaatlere aldanan saf kimseleriz.

   Bu dünya henüz büyük komik Moliere çağından üç adım ileri gitmedi. Dama üstadın ebedi komedyaları tekrarlanıp duruyor. Yalnız sahnenin ekorları değişti. Tarzlar başkalaştı. İnsanın mayası hep o maya... Kötüler daha kurnazlaştı. Birbirine zarar verme ilerledi. Fenalık büyüdü."

24 Kasım 1924, Heybeliada